Erik De Bom
thumb_IMG_2573_1024.jpg

Home

Erik De Bom

 

Taal en verbeelding: naar nieuwe horizonten

We moeten de geesteswetenschappen koesteren – meer dan ooit. Dat zeg ik natuurlijk als groot liefhebber. Maar ook als geëngageerd en ondernemend burger. Als we onze culturele bagage verwaarlozen, laat staan zelfs helemaal overboord gooien, dan zal dat ten koste gaan van de toekomst van de mens zelf. Natuur-, medische en exacte wetenschappen hebben uiteraard een onvervangbare plaats in onze maatschappij. En gelukkig maar. Maar zonder de geesteswetenschappen dreigen we onze grip te verliezen op de complexiteit van de ontelbare sociale verbanden waarin we dagelijks opereren. Zoals Christian Madsbjerg recent nog betoogde in zijn boek Filosofie in een tijd van big datakunnen leiders maar succesvol zijn als ze nieuwsgierig zijn, breed opgeleid en zowel een spreadsheet als een roman kunnen lezen.

Op deze webstek vindt u een aantal (referenties naar) bijdragen waarvan ik hoop dat ze uw gevoeligheid voor de geesteswetenschappen kunnen prikkelen. De twee citaten hiernaast van Annabel Brett en Marilynne Robinson zijn uiteraard niet willekeurig gekozen.

Ik heb altijd een voorliefde gehad voor de humanisten. Voor hen maakten taal en cultuur het wezen van de mens uit. Ze waren ontzettend belezen en vonden in die doorgedreven studie en lectuur een intens intellectueel genot. Ik vond het een ongelooflijk compliment dat een recensent me ooit bestempelde als een humanistisch auteur die de geduldigde en minutieuze bestudering en interpretatie van teksten centraal stelde. Het belangrijkste doel van humanisten was de mens beter leren begrijpen en op basis van hun lectuur voorstellen doen voor een betere wereld. Het klinkt hoogdravend, maar het is ook dat wat mij drijft.

Die insteek verklaart waarom mijn belangstelling zo breed is en waarom politiek daarin zo’n groot aandeel heeft. Tal van auteurs hebben daarover in het verleden al zo veel interessante dingen geschreven. We kunnen die denkers beschouwen als gelijkwaardige gesprekpartners met wie we in een directe dialoog kunnen gaan en uit wier werk we inspiratie kunnen puren. Maar ik denk dat het nóg interessanter is die intellectuelen te zien als burgers die eigen vragen stelden waarop ze antwoorden zochten. Als we op deze manier naar die auteurs kijken, doen we dat door de bril van de intellectueel historicus zoals Annabel Brett dat beschrijft. Volgens mij doet dat meer recht aan die auteurs. Tegelijkertijd leren ze ons op een manier naar de wereld te kijken en daarover te spreken die we nu misschien verloren hebben, maar die wel een interessant perspectief kan bieden.

Het is duidelijk: het vreemde van het verleden kan ons iets leren over de manier waarop we nu in het leven staan en tegen de dingen aankijken. En we moeten natuurlijk elke dag actief bouwen aan de dag van morgen. Vandaar dat op deze stek ook heel wat plaats wordt gemaakt voor actuele uitdagingen, in het bijzonder de uitbouw van een sociaal Europa en een zoektocht naar de plaats van Europa in de wereld. Want ja, ook de Europese Unie heeft mijn interesse gewekt en gaat me ter harte. 

De website is in volle opbouw. Overdag heb ik andere professionele bezigheden, ’s avonds en tijdens de vrije uren werk ik aan deze stek. Natuurlijk staan de geesteswetenschappen altijd centraal, hetzij direct hetzij indirect.

Wees welkom!

 

 

If philosophy has a further task, it is not to gain a better insight into reality, but, analogously to poetry, to stretch our imagination and our language and thus to help create a new world for living in. We might add tat doing intellectual history can itself be understood as poetic in that sense, for intellectual history does not merely unravel the structure of what we have inherited but can also unearth what we have lost: ways of speaking and ways of seeing the world, once current, now exotic and (perhaps) full of possibility.

Annabel Brett, What is Intellectual History (2002)

 
I have been reading lately about the rise of humanism in Europe. The old scholars often described themselves as "ravished" by one of the books newly made available to them by the press, perhaps also by translation. Their lives were usually short, never comfortable. I think about what it would have been like to read by the light of an oil lamp, to write with a goose quill. It used to seem to me that an unimaginable self-disciplne must account for their meticulous learnedness. I assumed that the rigors and austerities of their early training had made their discomforts too familiar to be noticed. Now increasingly I think they were held to their work by a degree of fascination, of sober delight, that we can no longer imagine.

Marilynne Robinson in The New York Review of Books (2017)

 

Interessedomeinen


Geschiedenis politiek denken

Samenleven stelt veel uitdagingen. In het verleden hebben tal van invloedrijke denkers gezocht naar antwoorden op de uitdagingen van hun tijd. Het is mijn bedoeling een algemeen overzicht te bieden. In het bijzonder heb ik interesse voor de vroegmoderne tijd waarin een verschuiving plaatsvond van persoonlijke deugden naar onpersoonlijke instellingen.
 


klassieke literatuur en cultuur

De klassieke oudheid komt ons zo vertrouwd voor en tegelijkertijd blijft het een vreemde wereld. Grote literatoren schetsten rake typeringen van de psychè van de mens, terwijl antieke filosofen vragen stelden  die ons nog steeds bezighouden. Om maar te zwijgen van de blijvende impact van het Romeins recht. En de sleutel tot die rijkdom heeft alleen diegene in handen die Latijn en Grieks kent. 


Politieke theorie

Vandaag hebben we natuurlijk onze eigen uitdagingen op het vlak van samenleven. Enkele kwesties die me erg intrigreren zijn de rol en betekenis van soevereiniteit, de morele eisen van een rechtvaardig migratiebeleid, en vraagstukken op het vlak van herverdelende rechtvaardigheid. Het zijn onderwerpen die ook allemaal te maken hebben met de vraag wat ons bindt als gemeenschap.


humanisme en renaissance

Francesco Petrarca, Pico della Mirandola, Desiderius Erasmus, Juan Louis Vives, Justus Lipsius: het zijn maar enkele van de vele grote humanisten die met hun geschriften en dankzij hun belezenheid de samenleving mee hebben vorm gegeven. Studie en maatschappelijk engagement gingen voor hen samen. De waardigheid van de mens, armenzorg, de eigenschappen van een goede diplomaat en natuurlijk alles over politiek zijn maar enkele van de onderwerpen die me bezighouden.


Europese Sociale rechtvaardigeid

Een sociaal Europa: voor velen is het een utopie, voor sommigen zelfs een contradictio in terminis. Ik ben ervan overtuigd dat Europese sociale rechtvaardigheid niet alleen noodzakelijk is voor het voortbestaan zelf van de Europese Unie, maar ook dat ze minder utopisch is dan we misschien wel denken. Hier vindt u tal van instrumenten die helpen bij de normatieve uitbouw van zo'n sociaal Europa.


europa en/in de wereld

De complexiteit van de wereld neemt hand over hand toe. Natiestaten verliezen aan gewicht, multinationals zetten de spelregels steeds meer naar hun hand. Eigensoortige constructies als de Europese Unie proberen een antwoord te bieden. Maar hoe efficiënt zijn die antwoorden? Wat betekent soevereiniteit vandaag nog? Wat bindt ons als Europeanen? En wat onderscheidt ons van niet-Europeanen? Hoe verhouden we ons tot de grote buitenwereld?

 
 

 
 
Bij het vallen van de avond keer ik dan terug naar huis, en treed binnen in mijn studeerkamer. Op de drempel leg ik mijn dagelijkse plunje af, besmeurd met modder en met slijk, en kleed me voor een bezoek aan vorsten en paleizen. Passend gekleed treed ik dan binnen in de oude hoven van de mensen van weleer; daar word ik hartelijk door hen ontvangen, en voed ik mij met de enige spijs die de mijne is, de spijs waarvoor ik geboren ben. En dan schaam ik mij niet het woord tot hen te richten, en hun te vragen naar de redenen van hun daden; en vriendelijk antwoorden zij dan. En vier uur lang voel ik dan niet de minste kwelling, vergeet ik alle vermoeienissen, vrees ik de armoede niet, ben ik niet bang voor de dood; met heel mijn wezen ga ik op in hen.
— Niccolò Machiavelli aan Francesco Vettori (1513)